Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος: Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ' ἐμόν ἐστιν οὔτ' ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ

Η απάντηση του γενναίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ' Πλαιολόγου στην ιταμή επιστολή του Μωάμεθ Β' να του παραδώσει την Πόλη των πόλεων. 

400 χρόνια μετά ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης θα απαντήσει στον άγγλο ναύαρχο Hamilton, που του ζήτησε να συνθηκολογήσει με τους Τούρκους πως: 
Ο τελευταίος μας Αυτοκράτορας, ναύαρχε, δεν παρέδωσε την Πόλη, ούτε συνθηκολόγησε αλλά πολέμησε και πέθανε γι' αυτήν. Από τότε ο πόλεμος συνεχίζεται και θα συνεχιστεί μέχρι να την ξαναπάρουμε.

***

Πρωτότυπο κείμενο:
Ἀπαρτίσας οὖν τὰ πάντα, ὡς αὐτῷ ἐδόκει καλῶς, ἔπεμψεν ἔνδον λέγων τῷ βασιλεῖ «Γίνωσκε τὰ τοῦ πολέμου ἤδη ἀπήρτησθαι• καὶ καιρός ἐστιν ἀπό τοῦ νῦν πρᾶξαι τὸ ἐνθυμηθὲν πρὸ πολλοῦ παρ' ἡμῖν νῦν• τὴν δὲ ἔκβασιν τοῦ σκοποῦ τῷ Θεῷ ἐφίεμεν. Τί λέγεις; Βούλει καταλιπεῖν τὴν πόλιν καὶ ἀπελθεῖν, ἔνθα καὶ βούλει, μετὰ τῶν σῶν ἀρχόντων καὶ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς, καταλιπὼν τὸν δῆμον ἀζήμιον εἶναι καὶ παρ' ἡμῶν καὶ παρά σοῦ; ἤἀντιστῆναι καὶ σὺν τῇ ζωῇ καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἀπολέσεις σύ τε καὶ οἱ μετὰ σέ, ὁ δὲ δῆμος αἰχμαλωτιστθεὶς παρὰ τῶν Τούρκων διασπαρῶσιν ἐν πάσῃ τῇ γῇ;»

Ὁ βασιλεὺς δ' ἀπεκρίνατο σὺν τῇ συγκλήτῳ• «Εἰ μἐν βούλει, καθὼς καὶ οἱ πατέρες σου ἔζησαν, εἰρηνικῶς σὺν ἡμῖν συζῆσαι καὶ σύ, τῷ Θεῷ χάρις. Ἐκεῖνοι γὰρ τοὺς ἐμοὺς γονεῖς ὡς πατέρας ἐλόγιζον καὶ οὕτως ἐτίμων, τὴν δὲ πόλιν ταύτην ὡς πατρίδα• καὶ γὰρ ἐν καιρῷ περιστάσεως ἅπαντες ἐντὸς ταύτης εἰσιόντες ἐσώθησαν καὶ οὐδεὶς ὁ ἀντισταίνων ἐμακροβίω. Ἔχε δὲ καὶ τὰ παρ' ἡμῖν ἁρπαχθέντα ἀδίκως κάστρα καὶ γῆν ὡς δίκαια καὶ ἀπόκοψον καὶ τοὺς φόρους τόσους, ὅσους κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν, κατ' ἔτος τοῦ δοῦναι σοι καὶ ἄπελθε ἐν εἰρήνῃ. Τί γὰρ οἶδας, εἰ θαῤῥῶν κερδᾶναι εὐρεθῇς κερδανθείς; Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ' ἐμόν ἐστιν οὔτ' ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ• κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν».

Η Άλωση της Πόλης των πόλεων. Κάνοντας την αυτοκριτική μας.

''... (Οι πρόγονοί μας στην Κωνσταντινούπολη της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) σταμάτησαν να αγαπούν τον Χριστό και να Τον λατρεύουν, να έχουν κέντρο της ζωής τους το Ευαγγέλιο και να διακονούν, στο όνομά Του, τον πλησίον και μάλιστα τον δυσκολεμένο πλησίον. Αυτό είναι το κύριο αίτιο, μες στο οποίο συναιρούνται όλα τα άλλα δευτερογενή αίτια. Βέβαια! Άφησαν τον Κύριο! Άφησαν τον άνθρωπο! Στράφηκαν στον εαυτό τους. Στράφηκαν στα κτήματα. Μπήκαν γαιοκτήμονες. Άρχισε δουλοπαροικία. Άμα προδώσει την αγάπη κανείς είναι ικανός για όλα...''

''...Ξέρετε τι κάναν οι δικοί μας στην Βασιλεύουσα; Ό,τι κάναν οι μαυραγορίτες στην Κατοχή. Κρύβαν τα τρόφιμα από τους ίδιους τους υπερασπιστές. Έτσι λέει ο Παπαρρηγόπουλος στην Ιστορία, με βάση τις πηγές. Κρύβαν τα τρόφιμα για ν' ανεβάσουν την τιμή τους. Και βάσταξαν δυο μήνες άμυνα. Με προδότες μέσα, με το ΄να, με τ' άλλο, με Ευρωπαίους...''

Η Πόλη με την Αγία Σοφία (φώτο)

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης. ''Εάλω η Πόλις''.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης. 

Τρίτη 29 Μαΐου 1453 η αποφράδα ημέρα. 

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ' ο Παλαιολόγος ήταν Δεσπότης του Μυστρά. Μετά τον θάνατο του Αυτοκράτορα Ιωάννη Η' του Παλαιολόγου -τον Οκτώβριο του 1848- προσκλήθηκε να αναλάβει την ηγεσία της Αυτοκρατορίας. Στέφτηκε Αυτοκράτορας στον Μυστρά στις 6 Ιανουαρίου 1449. 

Διακρινόταν για την δραστηριότητά του, την ενεργητικότητά του και την ανδρεία του. Ήταν άνθρωπος ευσεβής και με ανώτερο πνεύμα. Κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες να περισώσει την Αυτοκρατορία: μετέφερε όλες τις ποσότητες σιτηρών που μπόρεσε να βρει στην Πόλη, επισκεύασε τα τείχη, έκλεισε την είσοδο του Κεράτιου Κόλπου με βαρειά αλυσίδα, απηύθυνε εκκλήσεις για βοήθεια σε κράτη της Δύσης, προσπάθησε να καλλιεργήσει την ομόνοια και αλληλοβοήθεια στους υπερασπιστές και τον λαό της Κωνσταντινούπολης ενώ τους εμψύχωσε για την τελική μάχη. 

Άποψη των τειχών της Κωνσταντινούπολης με την τάφρο (φώτο)

Ο Σφραντζής αναφέρει ό,τι την Πόλη υπεράσπιζαν 4.937 στρατιώτες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και περίπου 2.000 ξένοι, οι οποίοι προσήλθαν προς βοήθεια. Εκ των 2.000 ξένων ξεχώριζαν οι Γενουάτες υπό την ηγεσία του Ιωάννη Ιουστινιάνη Λόνγκου, τον οποίο ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος όρισε Αρχιστράτηγο και του ανέθεσε την άμυνα της Πόλης των πόλεων. 

Από την άλλη πλευρά, οι Οθωμανοί με ηγέτη τους τον Μωάμεθ τον Β', 21ός μόλις ετών. Άνθρωπος φιλοπόλεμος και σκληροτράχηλος και υποκύπτων σε κατώτερα πάθη. Στάθηκε απέναντι στην Πόλη με έναν τεράστιο σε όγκο στρατό, που ξεπερνούσε τις 150.000 άντρες. Κάποιοι ιστορικοί μιλούν για επιπλέον 100.000 στρατό υποστήριξης συν ατάκτων που προσήλθαν ελπίζοντας αντίτιμο από την λεηλασία που θα ακολουθούσε. Το στράτευμα συνίστατο σε πεζικό, ιππικό και πυροβολικό. Εξ αυτών υπήρχε το επίλεκτο σώμα των εξωμοτών και φανατικών γενιτσάρων που ξεπερνούσε τις 11.000.

Το μαρτυρικό ένδοξο τέλος του Μεγάλου Δούκα Λουκά Νοταρά.

Το πιο άτυχο από τα επιφανή θύματα της μοναδικής ιστορικής καταστροφής της Κωνσταντινουπόλεως της 29ης Μαΐου 1453 και των ημερών σφαγών και λεηλασιών, που ακολούθησαν ήταν ο μεγάλος δούκας Λουκάς Νοταράς. Πρόκειται για τον δεύτερο στην πολιτειακή τάξη μετά το Βασιλέα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τον ΙΑ', κλασσικό παράδειγμα της ανώτατης βυζαντινής αυτοκρατορίας και σίγουρα ο σπουδαιότερος αιχμάλωτος του Σουλτάνου. Ο άνδρας αυτός ήταν η ψυχή και ο φυσικός ηγέτης της εθνικής φατρίας, που είχε αντιταχθεί επίμονα στην ένωση της Ορθοδοξίας με τους Παπικούς της Ρώμης.

Ο Λουκάς Νοταράς είχε πολλούς εχθρούς από την άλλη φατρία του Βυζαντίου, τους Ενωτικούς. Ο Φραντζής ήτο αντίζηλός του και διακηρυγμένος αντίπαλός του. 

Ο Δούκας (το βαπτιστικό του ήταν πιθανότατα Μιχαήλ), Βυζαντινός ιστορικός και λόγιος του 15ου αιώνα που έζησε στη Λέσβο ως πρεσβευτής των Γατελούζων, γνωστός για το έργο του ''Ιστορία'' που αποτελεί πολύ σημαντική πηγή για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453 δίνει δυο εκδοχές για τον Λουκά Νοταρά.

Η πρώτη εκδοχή: Ο Λουκάς Νοταράς πολεμώντας και βλέποντας το μάταιο της προσπάθειας κατέφυγε στην γυναίκα, στους υιούς και τις κόρες του, που βρίσκονταν σε κάποιο οχυρωμένο πύργο. Εκεί πιάστηκαν όλοι αιχμάλωτοι από τους τούρκους. Ύστερα έτυχε ευνοϊκής μεταχείρισης από τον Σουλτάνο. Έδωσε σε αυτόν και στην οικογένειά του την άδεια να γυρίσουν στην οικεία τους και του δήλωσε ότι είχε σκοπό να τον διορίσει διοικητή της Κωνσταντινούπολης και να διατηρήσει το αξίωμα που είχε επί Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Αυτά επιβεβαιώνει και ο Κριτόβουλος ο Ιμβριώτης, ιστορικός, λόγιος και αξιωματούχος στην υστεροβυζαντινή περίοδο.

Η δεύτερη διήγηση του Δούκα Μιχαήλ: Αναφέρει ό,τι ο Μωάμεθ ο Β' επέπληξε αυστηρά τον μεγάλο δούκα που δεν του παρέδωσε την Πόλη. Ο Λουκάς Νοταράς του απάντησε ότι ούτε ο Βασιλιάς ούτε αυτός θα μπορούσαν να κάνουν κάτι τέτοιο. Ο Σουλτάνος ρώτησε για τον Αυτοκράτορα αν κατάφερε να φύγει μέσω της θαλάσσης. Ο Λουκάς Νοταράς του απάντησε ό,τι δεν γνώριζε τίποτε σχετικό, διότι δεν βρισκόταν κοντά στον Βασιλιά, όταν αυτός χτυπήθηκε από τους τούρκους. 

 

Ο Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος

Κατά τον Δούκαν: ''...ο αυτοκράτωρ βλέπων ακατάσχετον την ορμήν των υπερβαινόντων τα τείχη πολεμίων και τους περί αυτών μαχητάς πάντας πίπτοντας εφώνησεν : ''Ουκ έστι τις των χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν απ' εμού;'' 

Και εν τω άμα έλαβε πληγή εν τω προσώπω, και απέδωκε μεν την πληγήν ευθύς ο αυτοκράτωρ αλλά συγχρόνως πληγείς και κατά τα νώτα καιρίως έπεσεν..''

Ότε ο αυτοκράτωρ εφθέγξατο τους τελευταίους εκείνους λόγους αυτού: ''ην μονώτατος απολειφθείς''.

Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος

Ο Φραντζής εκτενέστερον αφηγούμενος τα κατά τας τελευταίας στιγμάς του βασιλέως λέγει: 

''Ως ουν είδεν ο δυστυχής βασιλεύς και αυθέντης μου, δακρυχέων επαρακάλει τον Θεόν και τους στρατιώτας ίνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε, και ουκ ην συνδρομής και βοηθείας ελπίς ουδεμία. Ο δε τον ίππον κεντήσας δραμών έφθασεν ένθα το πλήθος των ασεβών ήρχετο, και ώσπερ ο Σαμψών επί τους αλλοφύλους εποίει, και τους ασεβείς εν τη πρώτη συμπλοκή εκ των τειχών απεκρήμνισεν, ως ιδείν θαύμα ξένον τους εντυχόντας και βλέποντας. Βρυχώμενο, ως λέων και την ρομφαίαν εσπασμένην έχων εν τη δεξιά πολλούς απέσφαξε και το αίμα ποταμηδόν εκ των ποδών και των χειρών αυτού έρρεε.''

Το ενδοξότατο τέλος του μάρτυρα, τελευταίου Αυτοκράτορα της Ρωμανίας, Κωνσταντίνου ΙΑ' Παλαιολόγου

Τα τουρκικά αποσπάσματα που μπήκαν με αιφνιδιασμό από την Κερκόπορτα, είχαν καταλάβει από τα νώτα μερικούς από τους μεγάλους πύργους του περιβόλου και ανέβηκαν πάνω σε αυτούς μεταξύ εκείνης της μικρής πύλης και της πύλης της Ανδριανούπολης. Γκρέμισαν αμέσως τις σημαίες της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και του Αγίου Μάρκου, και τις αντικατέστησαν με αυτές του Μωάμεθ. Οι σημαίες του Ισλάμ με την ημισέληνο κυμάτιζαν, αλίμονο, στο αυτοκρατορικό ανάκτορο και σ' όλη την μεγάλη πόλη, που για αιώνες είχε αδιάκοπα αποκρούσει τις λυσσώδεις εφόδους του Μωαμεθανικού κόσμου. 

Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος 

 

Παύλος Μελάς στο Σχολείο των Ευελπίδων

Ο Παύλος Μελάς γράφων το 1886 -σε ηλικία 16 χρονών-, τρείς ημέρες πριν αρχίσουν οι εισιτήριες εξετάσεις για την εισαγωγή στο Σχολείο των Ευελπίδων: 

''Εκλέγων το στάδιον αυτό, δεν υπήκουσα παρά εις μίαν ιδέαν, να φανώ χρήσιμος εις τον πλησίον και εις τον τόπον μου..Αυτή είναι όλη μου η φιλοδοξία. Και όπως κάθε καλός στρατιώτης θέλω να υπηρετήσω την πατρίδα μου και δι' αυτήν να αποθάνω. Καμία δυσκολία δεν θα με σταματήσει... Δεν θα υποχωρήσω ποτέ προ των εμποδίων. Πρός το παρόν άλλως τε δεν θα υποστώ εις την Στρατιωτικήν Σχολήν παρά πειθαρχίαν ολίγον σκληρά και μερικάς στερήσεις''.  

ο Παύλος Μελάς ως ανθυπολοχαγός Πυροβολικού

Τον Σεπτέμβριο του 1886 ο Παύλος εισήχθει στο Στρατιωτικό Σχολείο των Ευελπίδων. Τότε η Σχολή ήταν στον Πειραιά. Ο πατέρας του Παύλου, ο μεγαλέμπορος και ευεργέτης Μιχαήλ Μελάς (Ερμούπολη 1833 - Αθήνα, 17 Ιουνίου 1897) ευχήθηκε προκοπή στα μαθήματα στον υιό του Παύλο και: 

''...φρόνιμα Παύλο. Πειθαρχία, χωρίς φούριες. Υποταγή στο Καθήκον. Ακούς; Έτσι θα πάρωμε τα Γιάννενα''.