Ο Μεγάλος Δούκας Λουκάς Νοταράς. Η γενναία στάση του απέναντι στον Σουλτάνο και το μαρτυρικό τέλος του.

Ο Λουκάς Νοταράς υπήρξε ο 2ος στην Πολιτειακή τάξη μετά τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ' Παλαιολόγο στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ήταν -θα λέγαμε σήμερα- ο Πρωθυπουργός και αρχιστράτηγος των ενόπλων δυνάμεων. Η οικογένεια των Νοταράδων προήρχετο από την Πελοπόννησο. Και κυρίως απ' την Μονεμβασιά. Το αρχικό τους επώνυμο ήταν: Σοφιανοί. Μετά το επώνυμο τους άλλαξε, προφανώς λόγω κάποιου εκ της οικογενείας που ήταν νοτάριος. Νοτάριος, λέξη λατινική, που σημαίνει τον ταχυγράφο, τον συμβολαιογράφο, τον γραμματικό. Μετά την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους προγόνους μας -δεδομένου ό,τι από το 1204-1261 την είχαν καταλάβει οι Φράγκοι- η οικογένεια των Νοταράδων μετέβη στην Βασιλεύουσα. 

Ο Μεγάλος Δούκας Λουκάς Νοταράς στην Άλωση φρουρούσε τον Κεράτιο κόλπο από το Πετρίο μέχρι την πύλη της Αγίας Θεοδοσίας Κωνσταντινουπόλεως, με 100 ιππείς και 500 σφενδονήτες και τοξότες. Δυο από τους κύριους ιστορικούς, που έγραψαν για την Άλωση της Πόλεως, ο Δούκας και ο Κριτόβουλος ο Ίμβριος καταγράφουν τα σχετικά με τον Μεγάλο Δούκα. Ο άλλος ιστορικός, ο Γεώργιος Σφραντζής, υπήρξε ενωτικός και είχε μεγάλη αντιπαλότητα με τον Λουκά Νοταρά, επομένως η καταγραφή του δεν είναι πειστική. 

Ο Δούκας και ο Κριτόβουλος εκφράζονται με θερμά και επαινετικά λόγια για την συμπεριφορά του Νοταρά στο πεδίο της μάχης. 

Συγκεκριμένα, ο Δούκας αναφέρει: «Ο Μέγας Δούκας Λουκάς Νοταράς, μαζί με πεντακόσιους άνδρες, περιπολούσε, εμψύχωνε τους στρατιώτες παντού όπου κι αν ήσαν, κι εντόπιζε αυτούς που παραμελούσαν το καθήκον τους. Καθημερινά συνέβαινε αυτό» …

Ο Λουκάς Νοταράς υπήρξε ανθενωτικός και ήταν σφόδρα πολέμιος σε οποιαδήποτε έκπτωση από τους ιερούς κανόνες και την παρακαταθήκη των Αγίων Πατέρων χάριν μιας ψευδοενώσεως με τους παπικούς. 

***

Παρακάτω καταγράφουμε τα συμβάντα του μαρτυρίου του Λουκά Νοταρά και μελών της οικογενείας του, όπως τα περιγράφει ο π. Ανανίας Κουστένης σε απομαγνητοφωνημένη ομιλία του την 25η Ιουνίου 1997: 

Ο Μεγάλος Δούκας Λουκάς Νοταράς συνελήφθη (μετά την Άλωση) υπό του Σουλτάνου και εσκέφθη ο σουλτάνος με τους συμβούλους του να τον κάνει διοικητή της Πόλεως. Γιατί εσκέφθη ό,τι είναι άξιος και να οργανώσει την Πόλη, μετά τους βανδαλισμούς και όλα αυτά τα οποία έγιναν και η Πόλη έκειτο πλέον σε ερείπια. Γιατί όλοι οι άλλοι τους οποίους είχε ο σουλτάνος ήταν άχρηστοι οι περισσότεροι. Και άξεστοι και βάρβαροι και άνθρωποι της αρπαγής και της απάτης. 

''Κι έκανε τραπέζι, μετά στους συμβούλους του ο Μεχμέτ, ο Μωάμεθ, έφαγαν, ήπιαν, μέθυσαν και τι κάνει; Διέταξε ο σουλτάνος να του φέρουν το μικρό γιό του Νοταρά, που ήταν ένα πανέμορφο αγόρι δέκα-δώδεκα χρονών, για να ικανοποιήσει τις κατώτερες ορέξεις του. 

''Νύχτα κτύπησαν την πόρτα του μεγάλου δούκα και του είπαν την διαταγή του σουλτάνου. 

''Να πείτε στον σουλτάνο, που σάς έστειλε, πως η δική μας πίστη δεν επιτρέπει τέτοιες πράξεις'', απάντησε ο Νοταράς ήρεμα και αποφασιστικά. 
''Τα παιδιά μου κι εγώ είμαστε Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Δεν θα δεχθούμε ποτέ αυτό το κακό. Αυτά να τα πείτε στον αμοιρά σας''.

Ουκ εάλω η ρίζα, ουκ εάλω το φως! Νικηφόρος Βρεττάκος

"Ουκ εάλω η ρίζα, ουκ εάλω το φως! Ενυπάρχει στο φως η ψυχή σου, στη ρίζα το σώμα σου. Ουκ εάλω η βασιλεύουσα ψυχή των Ελλήνων"

Νικηφόρος Βρεττάκος

Το 1453 χάσαμε την Πατρίδα μας, σώσαμε όμως την Πίστη και την Ψυχή μας.

Για Αιώνες ήμασταν οι κοσμοκράτορες της Γης. Από την Ουράνια Υπερδύναμη ζητάγαμε και παίρναμε την δύναμη να στεκόμαστε βράχοι στις αναρίθμητες επιθέσεις.

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μόλις έγινε Χριστιανική ξεκίνησε να δέχεται επιθέσεις από όλες τις πλευρές του Ορίζοντα, λες και οι διάφορες βαρβαρικές εθνότητες ήταν συνεννοημένες μεταξύ τους ή λες και κάποιος τις έσπρωξε προς την Κωνσταντινούπολη.

Όποιος είναι του Χριστού δέχεται άλλον πόλεμο από αυτόν που δεν είναι.

Ο Ναός της του Θεού Σοφίας στην Βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη

 Τα χρόνια πριν το 1453 το Γένος μας άρχισε να χάνει τον Αόρατο Πόλεμο κατά της αμαρτίας. Άρχισε να υποχωρεί έναντι της Πίστης και έφτασε στο σημείο να διαπραγματεύεται με τους αντίχριστους της Δύσης την προδοσία της Ορθόδοξης Χριστιανικής Πίστης.

Είμαστε πρώτα Χριστιανοί και μετά Έλληνες. Όποιος διαχρονικά το ακύρωσε αυτό, έχασε και τα δύο.

Το 1453 η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη δεν ήταν η Αγία Πόλη των Ελλήνων, άλλα ό,τι είναι και σήμερα η νεοελληνική Πατρίδα μας. Οι αναθυμιάσεις από την αμαρτία έφτασαν ως τον Ουρανό και αφού απορρίψαμε τον Θεό μείναμε μόνοι με τις δικές μας αδύναμες δυνάμεις μπροστά σε ένα ρυπαρό και ανελέητο εχθρό.

Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος: Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ' ἐμόν ἐστιν οὔτ' ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ

Η απάντηση του γενναίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ' Πλαιολόγου στην ιταμή επιστολή του Μωάμεθ Β' να του παραδώσει την Πόλη των πόλεων. 

400 χρόνια μετά ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης θα απαντήσει στον άγγλο ναύαρχο Hamilton, που του ζήτησε να συνθηκολογήσει με τους Τούρκους πως: 
Ο τελευταίος μας Αυτοκράτορας, ναύαρχε, δεν παρέδωσε την Πόλη, ούτε συνθηκολόγησε αλλά πολέμησε και πέθανε γι' αυτήν. Από τότε ο πόλεμος συνεχίζεται και θα συνεχιστεί μέχρι να την ξαναπάρουμε.

***

Πρωτότυπο κείμενο:
Ἀπαρτίσας οὖν τὰ πάντα, ὡς αὐτῷ ἐδόκει καλῶς, ἔπεμψεν ἔνδον λέγων τῷ βασιλεῖ «Γίνωσκε τὰ τοῦ πολέμου ἤδη ἀπήρτησθαι• καὶ καιρός ἐστιν ἀπό τοῦ νῦν πρᾶξαι τὸ ἐνθυμηθὲν πρὸ πολλοῦ παρ' ἡμῖν νῦν• τὴν δὲ ἔκβασιν τοῦ σκοποῦ τῷ Θεῷ ἐφίεμεν. Τί λέγεις; Βούλει καταλιπεῖν τὴν πόλιν καὶ ἀπελθεῖν, ἔνθα καὶ βούλει, μετὰ τῶν σῶν ἀρχόντων καὶ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς, καταλιπὼν τὸν δῆμον ἀζήμιον εἶναι καὶ παρ' ἡμῶν καὶ παρά σοῦ; ἤἀντιστῆναι καὶ σὺν τῇ ζωῇ καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἀπολέσεις σύ τε καὶ οἱ μετὰ σέ, ὁ δὲ δῆμος αἰχμαλωτιστθεὶς παρὰ τῶν Τούρκων διασπαρῶσιν ἐν πάσῃ τῇ γῇ;»

Ὁ βασιλεὺς δ' ἀπεκρίνατο σὺν τῇ συγκλήτῳ• «Εἰ μἐν βούλει, καθὼς καὶ οἱ πατέρες σου ἔζησαν, εἰρηνικῶς σὺν ἡμῖν συζῆσαι καὶ σύ, τῷ Θεῷ χάρις. Ἐκεῖνοι γὰρ τοὺς ἐμοὺς γονεῖς ὡς πατέρας ἐλόγιζον καὶ οὕτως ἐτίμων, τὴν δὲ πόλιν ταύτην ὡς πατρίδα• καὶ γὰρ ἐν καιρῷ περιστάσεως ἅπαντες ἐντὸς ταύτης εἰσιόντες ἐσώθησαν καὶ οὐδεὶς ὁ ἀντισταίνων ἐμακροβίω. Ἔχε δὲ καὶ τὰ παρ' ἡμῖν ἁρπαχθέντα ἀδίκως κάστρα καὶ γῆν ὡς δίκαια καὶ ἀπόκοψον καὶ τοὺς φόρους τόσους, ὅσους κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν, κατ' ἔτος τοῦ δοῦναι σοι καὶ ἄπελθε ἐν εἰρήνῃ. Τί γὰρ οἶδας, εἰ θαῤῥῶν κερδᾶναι εὐρεθῇς κερδανθείς; Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ' ἐμόν ἐστιν οὔτ' ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ• κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν».

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης. ''Εάλω η Πόλις''.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης. 

Τρίτη 29 Μαΐου 1453 η αποφράδα ημέρα. 

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ' ο Παλαιολόγος ήταν Δεσπότης του Μυστρά. Μετά τον θάνατο του Αυτοκράτορα Ιωάννη Η' του Παλαιολόγου -τον Οκτώβριο του 1848- προσκλήθηκε να αναλάβει την ηγεσία της Αυτοκρατορίας. Στέφτηκε Αυτοκράτορας στον Μυστρά στις 6 Ιανουαρίου 1449. 

Διακρινόταν για την δραστηριότητά του, την ενεργητικότητά του και την ανδρεία του. Ήταν άνθρωπος ευσεβής και με ανώτερο πνεύμα. Κατέβαλε τεράστιες προσπάθειες να περισώσει την Αυτοκρατορία: μετέφερε όλες τις ποσότητες σιτηρών που μπόρεσε να βρει στην Πόλη, επισκεύασε τα τείχη, έκλεισε την είσοδο του Κεράτιου Κόλπου με βαρειά αλυσίδα, απηύθυνε εκκλήσεις για βοήθεια σε κράτη της Δύσης, προσπάθησε να καλλιεργήσει την ομόνοια και αλληλοβοήθεια στους υπερασπιστές και τον λαό της Κωνσταντινούπολης ενώ τους εμψύχωσε για την τελική μάχη. 

Άποψη των τειχών της Κωνσταντινούπολης με την τάφρο (φώτο)

Ο Σφραντζής αναφέρει ό,τι την Πόλη υπεράσπιζαν 4.937 στρατιώτες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και περίπου 2.000 ξένοι, οι οποίοι προσήλθαν προς βοήθεια. Εκ των 2.000 ξένων ξεχώριζαν οι Γενουάτες υπό την ηγεσία του Ιωάννη Ιουστινιάνη Λόνγκου, τον οποίο ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος όρισε Αρχιστράτηγο και του ανέθεσε την άμυνα της Πόλης των πόλεων. 

Από την άλλη πλευρά, οι Οθωμανοί με ηγέτη τους τον Μωάμεθ τον Β', 21ός μόλις ετών. Άνθρωπος φιλοπόλεμος και σκληροτράχηλος και υποκύπτων σε κατώτερα πάθη. Στάθηκε απέναντι στην Πόλη με έναν τεράστιο σε όγκο στρατό, που ξεπερνούσε τις 150.000 άντρες. Κάποιοι ιστορικοί μιλούν για επιπλέον 100.000 στρατό υποστήριξης συν ατάκτων που προσήλθαν ελπίζοντας αντίτιμο από την λεηλασία που θα ακολουθούσε. Το στράτευμα συνίστατο σε πεζικό, ιππικό και πυροβολικό. Εξ αυτών υπήρχε το επίλεκτο σώμα των εξωμοτών και φανατικών γενιτσάρων που ξεπερνούσε τις 11.000.

Το μαρτυρικό ένδοξο τέλος του Μεγάλου Δούκα Λουκά Νοταρά.

Το πιο άτυχο από τα επιφανή θύματα της μοναδικής ιστορικής καταστροφής της Κωνσταντινουπόλεως της 29ης Μαΐου 1453 και των ημερών σφαγών και λεηλασιών, που ακολούθησαν ήταν ο μεγάλος δούκας Λουκάς Νοταράς. Πρόκειται για τον δεύτερο στην πολιτειακή τάξη μετά το Βασιλέα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τον ΙΑ', κλασσικό παράδειγμα της ανώτατης βυζαντινής αυτοκρατορίας και σίγουρα ο σπουδαιότερος αιχμάλωτος του Σουλτάνου. Ο άνδρας αυτός ήταν η ψυχή και ο φυσικός ηγέτης της εθνικής φατρίας, που είχε αντιταχθεί επίμονα στην ένωση της Ορθοδοξίας με τους Παπικούς της Ρώμης.

Ο Λουκάς Νοταράς είχε πολλούς εχθρούς από την άλλη φατρία του Βυζαντίου, τους Ενωτικούς. Ο Φραντζής ήτο αντίζηλός του και διακηρυγμένος αντίπαλός του. 

Ο Δούκας (το βαπτιστικό του ήταν πιθανότατα Μιχαήλ), Βυζαντινός ιστορικός και λόγιος του 15ου αιώνα που έζησε στη Λέσβο ως πρεσβευτής των Γατελούζων, γνωστός για το έργο του ''Ιστορία'' που αποτελεί πολύ σημαντική πηγή για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453 δίνει δυο εκδοχές για τον Λουκά Νοταρά.

Η πρώτη εκδοχή: Ο Λουκάς Νοταράς πολεμώντας και βλέποντας το μάταιο της προσπάθειας κατέφυγε στην γυναίκα, στους υιούς και τις κόρες του, που βρίσκονταν σε κάποιο οχυρωμένο πύργο. Εκεί πιάστηκαν όλοι αιχμάλωτοι από τους τούρκους. Ύστερα έτυχε ευνοϊκής μεταχείρισης από τον Σουλτάνο. Έδωσε σε αυτόν και στην οικογένειά του την άδεια να γυρίσουν στην οικεία τους και του δήλωσε ότι είχε σκοπό να τον διορίσει διοικητή της Κωνσταντινούπολης και να διατηρήσει το αξίωμα που είχε επί Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Αυτά επιβεβαιώνει και ο Κριτόβουλος ο Ιμβριώτης, ιστορικός, λόγιος και αξιωματούχος στην υστεροβυζαντινή περίοδο.

Η δεύτερη διήγηση του Δούκα Μιχαήλ: Αναφέρει ό,τι ο Μωάμεθ ο Β' επέπληξε αυστηρά τον μεγάλο δούκα που δεν του παρέδωσε την Πόλη. Ο Λουκάς Νοταράς του απάντησε ότι ούτε ο Βασιλιάς ούτε αυτός θα μπορούσαν να κάνουν κάτι τέτοιο. Ο Σουλτάνος ρώτησε για τον Αυτοκράτορα αν κατάφερε να φύγει μέσω της θαλάσσης. Ο Λουκάς Νοταράς του απάντησε ό,τι δεν γνώριζε τίποτε σχετικό, διότι δεν βρισκόταν κοντά στον Βασιλιά, όταν αυτός χτυπήθηκε από τους τούρκους. 

 

Ο Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος

Κατά τον Δούκαν: ''...ο αυτοκράτωρ βλέπων ακατάσχετον την ορμήν των υπερβαινόντων τα τείχη πολεμίων και τους περί αυτών μαχητάς πάντας πίπτοντας εφώνησεν : ''Ουκ έστι τις των χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν απ' εμού;'' 

Και εν τω άμα έλαβε πληγή εν τω προσώπω, και απέδωκε μεν την πληγήν ευθύς ο αυτοκράτωρ αλλά συγχρόνως πληγείς και κατά τα νώτα καιρίως έπεσεν..''

Ότε ο αυτοκράτωρ εφθέγξατο τους τελευταίους εκείνους λόγους αυτού: ''ην μονώτατος απολειφθείς''.

Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος

Ο Φραντζής εκτενέστερον αφηγούμενος τα κατά τας τελευταίας στιγμάς του βασιλέως λέγει: 

''Ως ουν είδεν ο δυστυχής βασιλεύς και αυθέντης μου, δακρυχέων επαρακάλει τον Θεόν και τους στρατιώτας ίνα μεγαλοψυχήσωσι προέτρεπε, και ουκ ην συνδρομής και βοηθείας ελπίς ουδεμία. Ο δε τον ίππον κεντήσας δραμών έφθασεν ένθα το πλήθος των ασεβών ήρχετο, και ώσπερ ο Σαμψών επί τους αλλοφύλους εποίει, και τους ασεβείς εν τη πρώτη συμπλοκή εκ των τειχών απεκρήμνισεν, ως ιδείν θαύμα ξένον τους εντυχόντας και βλέποντας. Βρυχώμενο, ως λέων και την ρομφαίαν εσπασμένην έχων εν τη δεξιά πολλούς απέσφαξε και το αίμα ποταμηδόν εκ των ποδών και των χειρών αυτού έρρεε.''

Το ενδοξότατο τέλος του μάρτυρα, τελευταίου Αυτοκράτορα της Ρωμανίας, Κωνσταντίνου ΙΑ' Παλαιολόγου

Τα τουρκικά αποσπάσματα που μπήκαν με αιφνιδιασμό από την Κερκόπορτα, είχαν καταλάβει από τα νώτα μερικούς από τους μεγάλους πύργους του περιβόλου και ανέβηκαν πάνω σε αυτούς μεταξύ εκείνης της μικρής πύλης και της πύλης της Ανδριανούπολης. Γκρέμισαν αμέσως τις σημαίες της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και του Αγίου Μάρκου, και τις αντικατέστησαν με αυτές του Μωάμεθ. Οι σημαίες του Ισλάμ με την ημισέληνο κυμάτιζαν, αλίμονο, στο αυτοκρατορικό ανάκτορο και σ' όλη την μεγάλη πόλη, που για αιώνες είχε αδιάκοπα αποκρούσει τις λυσσώδεις εφόδους του Μωαμεθανικού κόσμου. 

Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος 

 

Μέγας Κωνσταντίνος, επηρέασε τα πράγματα της εποχής του θετικά και άλλαξε το ρουν της Οικουμένης

Κάποια γραφόμενα για τον Μέγα Κωνσταντίνο: 

''...Έμαθε ο Κωνσταντίνος ότι οι αυτοκράτορες Μαξέντιος και Μαξιμιανός φέρονται πάρα πολύ άσχημα στους υπηκόους τους. Τόσο πολύ, που ο λαός είναι έτοιμος να επαναστατήσει. Να εκραγεί και να τα κάνει γης Μαδιάμ. Και τότε, Θεόθεν κινηθείς, παρακινημένος απ' τον Θεό, εξεστράτευσε εναντίον της Ρώμης, να ελευθερώσει αυτήν από τους τυράννους. Γι' αυτό και σήμερα, όπου της γης τύραννοι τα βάζουν με τον Κωνσταντίνο, μαρξισταί και άλλοι υπόλοιποι. Γιατί ο Κωνσταντίνος τους χάλασε την πιάτσα. Ελευθέρωσε την ανθρωπότητα από τυράννους...'' (Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης, Λόγοι για τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη τους Ισαποστόλους, τόμος Α', Εκδόσεις Ακτή, Λευκωσία, 2013) 

''...από τον ημερότατο, γεμάτο καλοσύνη και αγάπη έμπρακτη Κωνστάντιο τον Χλωρό και από την Αγία Ελένη, την Ελληνίδα, από το Δρέπανο της Μικράς Ασίας, την φτωχή αλλά γεμάτο πνευματικό πλούτο και αρετές, εβγήκε ο μεγαλύτερος άνδρας της Οικουμένης, ο άγιος και ισαπόστολος βασιλεύς Κωνσταντίνος ο Μέγας. Και τι αποδεικνύει η περίπτωση του Μεγάλου Κωνσταντίνου; Γιατί πολλοί εστιάζουν αλλού. Στο ότι έκαμε λάθη -και ποιός δεν κάμει λάθη;- κι είχε αδυναμίες και δυσκολίες. Η ουσία στον Μεγάλο Κωνσταντίνο και το κέντρο είναι ότι το Ευαγγέλιο κατόρθωσε να κάμει και τον αυτοκράτορα Χριστιανό. Κι αυτό δεν είναι προς τιμήν του Ευαγγελίου, -γιατί έτσι λένε μερικοί: είδες; Έχουμε και αυτοκράτορα! Όχι! -είναι προς τιμήν του Κωνσταντίνου! ...'' 
(Αρχιμανδρίτης Ανανίας Κουστένης, Λόγοι για τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη τους Ισαποστόλους, τόμος Α', Εκδόσεις Ακτή, Λευκωσία, 2013) 

''Πολλά  και σπουδαία και μεγάλα οφείλει η ανθρωπότητα και η Χριστιανική θρησκεία στον Μεγάλο Κωνσταντίνο. Ο δε Μέγας Κωνσταντίνος οφείλει στον Χριστιανισμό τα πάντα''. [σερ Τζέημς Κόχραν Στήβενσον Ράνσιμαν (James Cochran Stevenson Runciman, 7 Ιουλίου 1903 – 1 Νοεμβρίου 2000)]

Ο Μέγας Κωνσταντίνος και το έργο του

Ο Κωνσταντίνος Α' (Flavius Valerius Aurelius Constantinus, 27 Φεβρουαρίου 272 - 22 Μαΐου 337), ήτοι ο Μέγας Κωνσταντίνος, ήταν Ρωμαίος αυτοκράτορας που κυβέρνησε από το 306 έως το 337. Γεννημένος στην περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως Νις (σημερινή Σερβία), ήταν υιός του Φλάβιου Βαλέριου Κωνστάντιου, αξιωματικού του ρωμαϊκού στρατού με καταγωγή από την Ιλλυρία. Η μητέρα του, Ελένη, ήταν Ελληνίδα από το Δρέπανο της Βιθυνίας, κόρη ξενοδόχου την οποία χώρισε αργότερα ο πατέρας του Κωνστάντιος ο Χλωρός -σύμφωνα με τα ήθη της εποχής- επειδή δεν είχε αριστοκρατική καταγωγή για να νυμφευθεί την θετή κόρη του Αυγούστου Μαξιμιανού και να γίνει Καίσαρας. 

Ο Κωνστάντιος ο Χλωρός και η εξέλιξη του Μεγάλου Κωνσταντίνου

Ο πατέρας του έγινε Καίσαρας, αναπληρωτής αυτοκράτορας στη δύση το 293. Ο Κωνσταντίνος στάλθηκε ανατολικά, όπου ανήλθε στην ιεραρχία για να γίνει Χιλίαρχος των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Γαλέριου. Ο πατέρας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο Κωνστάντιος ο Χλωρός ήταν χαρακτήρας ανθρώπινος και καλοσυνάτος. Όλοι οι υπήκοοί του τον αγαπούσαν. Αρνήθηκε να εκτελέσει τις διώξεις και μαρτύρια των Χριστιανών που λάμβαναν χώρα στα υπόλοιπα μέρη της Αυτοκρατορίας και παρέμεινε σπλαχνικός. Ο Διοκλητιανός μάλιστα μόλις έμαθε ό,τι δεν φορολογεί τους υπηκόους του έστειλε αντιπροσωπεία για να τον ελέγξει. Ο Κωνστάντιος ο Χλωρός το επιβεβαίωσε και εξήγησε ό,τι όσα ανήκουν στους υπηκόους του ανήκουν στον Καίσαρα, δηλαδή σε αυτόν και ό,τι ο ίδιος (δηλαδή ο Κωνστάντιος ο Χλωρός) ανήκει σε αυτούς (τους υπηκόους του). Μάλιστα για να το επιβεβαιώσει κάλεσε τον λαό του να γεμίσει τις πλατείες με ό,τι πολυτιμότερο είχαν. Και όντως ο λαός έφερε στις πλατείες -όπως ο δικός τους Καίσαρας Κωνστάντιος ζήτησε- χρυσάφι, πολύτιμα κοσμήματα, χρήματα, εμπορεύματα- και ό,τι άλλο διέθεταν. Οι αντιπρόσωποι του Διοκλητιανού έμειναν άφωνοι και ανεχώρησαν. 

Ο Διοκλητιανός ήταν ο πρώτος Αύγουστος και Καίσαρ, δεύτερος Αύγουστος θα λέγαμε, ο Γαλέριος. Βοηθός του στην Ανατολή. Ο Μαξιμιανός επίσης συναύγουστος, είχε καίσαρα τον Κωνστάντιο Χλωρό, τον πατέρα του Κωνσταντίνου στη Νίσσα. Το 305, την 1η Μαΐου, παραιτήθηκε ο Διοκλητιανός και ο Μαξιμιανός και ο Χλωρός ανακυρήχθηκε Αύγουστος στην Δύση και ο Γαλέριος στην Ανατολή. Ο Κωνσταντίνος τότε εκλήθη στη Δύση, κοντά στον πατέρα του. Το 306 επέρχεται ο θάνατος του Κωνσταντίου Χλωρού και στις 25 Ιουλίου του 306, ο στρατός ανεκύρηξε τον Κωνσταντίνο αυτοκράτορα. Αλλά και ο Μαξέντιος, ο γιος του Μαξιμιανού, το ίδιο έτος στις 28 Οκτωβρίου, ανακηρύχθηκε και αυτός αυτοκράτορας. Το 311 αποθνήσκει ο Γαλέριος και τον διαδέχεται ο Λικίνιος που έλαβε ως σύζυγο την Κωνσταντία – Κωνσταντία και αυτή – θετή αδερφή του Κωνσταντίνου.

Κωνσταντίνος ο Α' ή Μέγας Κωνσταντίνος